De uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 23 juli 2025 is geen juridisch voetnootje. Het is een waarschuwingsschot voor gemeenten en provincies die gewend zijn om subsidies te verstrekken op basis van traditie, vertrouwen of duurzame partnerschappen. De Raad van State zegt in heldere bewoordingen: ook bij begrotingssubsidies moet in beginsel gelijke mededingingsruimte worden geboden. Dat kan verstrekkende gevolgen hebben voor de praktijk van gemeentelijke subsidieverlening.
Einde van de ‘vaste partner’ als vanzelfsprekendheid
Veel gemeenten werken al jaren samen met vaste organisaties in het sociaal domein, cultuur of sport. Die samenwerking is vaak gebaseerd op vertrouwen, opgebouwde expertise en continuïteit. De uitspraak maakt duidelijk dat dit niet langer voldoende is als argument om een begrotingssubsidie te blijven toekennen. Gemeenten zullen moeten aantonen dat deze partner op basis van objectieve, toetsbare en redelijke criteria de enige serieuze gegadigde is. Dat vereist meer onderbouwing en meer openbaarheid.
Administratieve en politieke druk
De consequentie is dat gemeenten meer tijd en middelen kwijt zullen zijn aan het zorgvuldig motiveren van subsidieverlening. Vooraf publiceren, acht weken wachten, criteria opstellen en belangenafwegingen deugdelijk motiveren, dit betekent: zwaardere administratieve lasten.
Daarnaast kan de politiek onder druk komen te staan. Gemeenteraden die in hun begroting bepaalde subsidies inboeken, zullen ervaren dat dit niet automatisch betekent dat die subsidies zonder procedure mogen worden toegekend. Raadsleden en wethouders die gewend zijn hun “huisorganisaties” te steunen, zullen zich moeten verantwoorden tegenover andere gegadigden en burgers.
Kansen voor innovatie en marktwerking
Voor bedrijven en maatschappelijke organisaties betekent de uitspraak dat er meer kansen ontstaan. Gemeenten die onvoldoende transparant zijn, lopen een groter risico dat besluiten sneuvelen bij de bestuursrechter. Dat ondermijnt niet alleen het specifieke subsidiebesluit, maar kan ook reputatieschade opleveren: een gemeente die wordt teruggefloten omdat zij “haar vrienden bevoordeelt”, wekt weinig vertrouwen bij inwoners en partners.
De andere kant van de medaille: deze ontwikkeling kan ook leiden tot meer innovatie. Nieuwe partijen kunnen toetreden, frisse ideeën krijgen een kans, en gevestigde organisaties worden geprikkeld om zich opnieuw te bewijzen. Gemeenten die de procedurele last weten om te buigen naar een kansrijke tenders, kunnen profiteren van dynamiek in het maatschappelijk veld.
En nu…
Deze uitspraak dwingt gemeenten en provincies om hun subsidieverlening professioneler, transparanter en competitiever in te richten. De tijd dat men uit gewoonte of loyaliteit subsidies aan “de vaste club” verstrekte, is voorbij. Gemeenten doen er goed aan hun subsidiebeleid te herzien en te voorzien van duidelijke publicatie- en motiveringsregels. Want één ding is zeker: wie vasthoudt aan de oude werkwijze, loopt niet alleen juridisch maar ook bestuurlijk risico.
Xpert Insights
door Koen Biemans, directeur OrangeX
koen.biemans@orangex.nl
Connect op Linkedin
