De Stand van de Uitvoering Gemeenten 2025 laat zien dat subsidieverlening één van de grootste knelpunten vormt binnen de gemeentelijke uitvoeringspraktijk. Gemeenten worden geconfronteerd met een complex, versnipperd en vaak tijdelijk subsidielandschap, zowel bij het ontvangen van Rijksmiddelen als bij het verstrekken van subsidies aan inwoners en organisaties. Dit leidt tot hoge administratieve lasten, onvoorspelbaarheid, vertraging van maatschappelijke opgaven en afname van vertrouwen bij inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners.
Vertrouwen komt te voet en gaat te paard. Het is iets wat de overheid duidelijk heeft ervaren de afgelopen jaren. In de Stand van de Uitvoering Gemeenten 2023 werd al gehamerd op het belang van herstel van vertrouwen. Nu, twee jaar verder wordt er geconstateerd dat er nog steeds tegen de toen genoemde knelpunten aangelopen wordt. Gemeenten kunnen niet werken aan structurele oplossingen zolang de randvoorwaarden vanuit het Rijk niet op orde zijn. Er wordt vooral geklaagd over consistent beleid en voldoende financiële middelen. Ze vinden dat ze hierdoor onvoldoende in staat gesteld worden om richting hun inwoners de betrouwbare overheid te zijn die zo broodnodig is.
Subsidies spelen in het instrumentenkabinet van de gemeenten een belangrijke rol. Zolang de uitvoeringspraktijk een van de grootste knelpunten vormt draagt subsidiebeleid ook niet bij aan het winnen van vertrouwen.
Waar gaat het mis?
Complexiteit en onduidelijkheid
Subsidies kennen uiteenlopende voorwaarden, aanvraagprocedures en verantwoordingsverplichtingen. Gemeenten besteden veel tijd aan uitleg, en toch haken inwoners en ondernemers af door de complexiteit. Hierdoor blijft het bereik van regelingen laag en worden middelen niet optimaal ingezet.
Afhankelijkheid van SPUK’s
Gemeenten zijn sterk afhankelijk van SPUK’s en projectmiddelen. Deze middelen zijn tijdelijk, geoormerkt en vaak geschotte financieringen. De consequenties zijn duidelijk. Meerjarige beleidsvoering wordt onmogelijk en dat maakt samenwerking met maatschappelijke partners fragiel. Het risico is dat gemeenten terugvallen op ad-hoc beleid en blijven steken bij pleisters plakken.
Botsende beleidsdoelen en slechte aansluiting op uitvoering
Rijksregelingen houden onvoldoende rekening met lokale omstandigheden. Projecten stagneren door ruimtelijke ordening, vergunningen of tegenstrijdig beleid. Dit ondermijnt investeringsbereidheid van inwoners en ondernemers.
Aandachtspunten op een rij
- Vereenvoudiging van regelingen en voorwaarden
- Structurele en voorspelbare financiering in plaats van incidentele subsidies.
- Ontschotting en integrale inzet van middelen
- Betere aansluiting bij de lokale realiteit
- Voorspelbaar, consistent beleid vanuit het Rijk
- Versterking van regionale samenwerking en uitvoeringscapaciteit
Maar: het eens zijn over de aandachtspunten betekent nog niet dat het probleem is opgelost.
Handelingsperspectief voor gemeenten
Een toekomstbestendige uitvoeringspraktijk vereist een fundamentele vereenvoudiging van het subsidielandschap, structurele financiering en betere afstemming tussen lokaal en landelijk beleid. En daarbij geldt wederom het adagium: vertrouwen komt te voet en gaat te paard.
Maar dat gezegd hebbende… je moet wél beginnen met lopen!
Dus gemeenten van Nederland:
Ga snel van start en kijk of de volgende handelingsperspectieven ook jullie kunnen helpen:
- Ga integraal en uitvoeringsgericht te werk, inclusief betere toegankelijkheid en begeleiding voor inwoners.
- Werk aan standaardisatie van procesinrichting en verantwoording binnen de eigen organisatie.
- Benut regionale samenwerking voor beleidsontwikkeling en sta sterker bij subsidieverwerving en grootschalige inkoop.
- Probeer lokaal te experimenteren met kleinschalige pilots die weinig middelen vragen, maar veel impact kunnen hebben.
- Dwing structurele afspraken met het Rijk af via de VNG en de vele bestuurlijke tafels.
Xpert Insights
door Koen Biemans, directeur OrangeX
koen.biemans@orangex.nl
Connect op Linkedin
